ANALİZ / EkonomiSS-A-1B1B431AE9F88FA4-20260919

Fon piyasasındaki dalgalanma: Üç kurum aynı gün devrede, 131 fonun tasfiyesi 500 bini aşkın yatırımcı için nasıl işleyecek

Sınırlı sayıda portföy yönetim şirketinin fonlarında başlayan likidite sıkışıklığı, 17 Eylül'de Sermaye Piyasası Kurulu, Merkez Bankası ve BDDK'nın eş zamanlı adımlarıyla karşılandı. Finansal İstikrar Komitesi sorunu geçici ve yönetilebilir olarak niteledi. ODAK Analiz Masası, açıklanan tedbirleri, tasfiye takvimini ve küçük tasarruf sahibinin önündeki süreci kaynaklara dayanarak ayrıştırıyor; olgu ile yorumu ayrı tutuyor.

ODAK ANALİZ MASASI19 EYLÜL 2026GÜNCELLEME: 21 Eylül 2026VERİ KESİMİ: 21 EYLÜL 2026 · 16.09 TSİ8 DK

SONSİNYAL

Ekonomi Masası

Ekonomi, şirketler, enerji ve piyasalar.

KÜNYE →İLETİŞİM →

01 / NE OLDU: SINIRLI SAYIDA FONDA BAŞLAYAN LİKİDİTE SIKIŞIKLIĞI

Ne oldu: Sınırlı sayıda fonda başlayan likidite sıkışıklığı

Eylül ayının üçüncü haftası, Türkiye sermaye piyasası için sıradan geçmedi. Borsa İstanbul'da 9 Eylül'de 14.700 puan seviyesindeki zirveyi gören BIST 100 endeksi, izleyen günlerde yüzde 10'u aşan bir geri çekilme yaşadı. Dalgalanmanın merkezinde, hisse senedi ağırlıklı bazı yatırım fonlarında ortaya çıkan ödeme ve likidite güçlükleri vardı. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 17 Eylül sabahı Finansal İstikrar Komitesi toplantısının ardından yaptığı açıklama, hareketliliğin sınırlı sayıdaki portföy yönetim şirketinin uhdesindeki bazı fonlarda yaşanan kredi ve likidite sorunlarından kaynaklandığını kayda geçirdi.

Aynı açıklama, sorunun fon piyasasının belirli bir kesiminde yoğunlaştığını ve geçici, yönetilebilir nitelikte olduğunu vurguladı. Komite, alınacak tedbirlerin başta likidite sıkışıklığının giderilmesi ve bulaşma riskinin önlenmesine yönelik olacağını, gerekli adımların ilgili kurumlarca süratle uygulamaya konulacağını duyurdu. Bu ifade seti önemli: Kamu otoritesi, sorunu tek tek fonlarla sınırlı bir mesele olarak tanımlıyor ve önceliği bulaşmanın önüne geçmeye veriyor.

02 / KURUMLARIN ADIMLARI: SPK, MERKEZ BANKASI VE BDDK AYNI GÜN SAHADA

Kurumların adımları: SPK, Merkez Bankası ve BDDK aynı gün sahada

17 Eylül günü üç düzenleyici kurum, birbirini tamamlayan üç ayrı alanda harekete geçti. Sermaye Piyasası Kurulu, resmî internet sitesinde yayımladığı basın duyurusunda sermaye piyasasında son dönemde yaşanan gelişmelerin takip edildiğini ve bir dizi tedbir alındığını açıkladı; ayrıntıların kısa süre içinde kamuoyuyla paylaşılacağını belirtti. Aynı gün yedi portföy yönetim şirketinin fonlarında Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS) üzerinden işlem yapılması durduruldu ve 131 fon için tasfiye kararı verildi.

TCMB’nin 17 Eylül tarihli 2026-41 sayılı duyurusu, haftalık repo ihaleleriyle sağlanacak fonlamanın piyasa koşulları dikkate alınarak artırılacağını, bankaların Bankalararası Para Piyasasındaki borçlanma limitlerinin bilanço büyüklüklerine göre güncelleneceğini ve kendi bünyesindeki piyasalarda uygulanan teminat iskonto oranlarının düşürüleceğini bildirdi. Duyuruda tutar yer almıyor. Bloomberg HT’nin aynı günkü haberine göre haftalık repo ihalesi 300 milyar lira oldu; haber, bankalararası para piyasasında borç alabilme limitlerinin 510 milyar liraya çıkarıldığını da aktardı.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ise bankaların kendi hisselerini geri almasının önündeki sermaye maliyetini geçici olarak hafifletti. BDDK kararına göre, Borsa İstanbul'da işlem gören bankaların 16 Eylül 2026 tarihinden sonra ikincil piyasadan geri aldıkları kendi payları, 31 Aralık 2026 tarihine kadar çekirdek sermayeden indirim kalemi olarak dikkate alınmayacak; bu paylar sermaye yeterliliği hesaplamasında kredi riski ve piyasa riski hesaplarına da dahil edilmeyecek. Karar, E-24049440-045.01-203166 sayılı yazıyla duyuruldu.

SPK: Yedi portföy şirketinin fonlarında TEFAS işlemleri durduruldu, 131 fon için tasfiye kararı ve tasfiye esasları açıklandı.
TCMB: Repo fonlaması, limit güncellemesi ve teminat iskontosu için çerçeve açıkladı; 300 milyar lira ve 510 milyar lira bilgileri Bloomberg HT’nin 17 Eylül haberinden.
BDDK: 16 Eylül sonrası hisse geri alımları yıl sonuna kadar çekirdek sermayeden indirilmeyecek ve risk hesaplarına dahil edilmeyecek.

03 / RAKAMLAR NE SÖYLÜYOR: 2.038 FON İÇİNDE 131

Rakamlar ne söylüyor: 2.038 fon içinde 131

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 18 Eylül sabahı NTV'de yaptığı değerlendirmede meselenin boyutunu sayıya döktü: Türkiye'de 2 bin 38 fon bulunuyor ve yaşanan sorun bunlardan 131'inde ortaya çıktı. Bakan, kredi ve likidite sorunu yaşayan alanın ayrıştırıldığını, borsa ve fon piyasasında yapısal bir sorun bulunmadığını, genele yayılmış sistemik bir riskin söz konusu olmadığını ifade etti. Bu tabloya göre etkilenen fon sayısı, toplam fon sayısının yaklaşık yüzde 6,4'üne karşılık geliyor.

Öte yandan sayı, sorunun küçüklüğünü değil sınırlarını gösteriyor. Tasfiye kararı verilen 131 fonda 500 binin üzerinde yatırımcının payı bulunuyor; basında bu sayı 517 bin olarak anılıyor. Basına yansıyan bilgilere göre söz konusu fonların büyüklüğü 800 milyar lirayı aşıyor; bu rakamı kurumsal bir açıklamada doğrulayamadığımız için tahmini bir büyüklük olarak aktarıyoruz.

Toplam fon sayısı: 2 bin 38; tasfiye kararı verilen fon sayısı: 131 (Bakan Şimşek, 18 Eylül).
Etkilenen yatırımcı sayısı 500 binin üzerinde; yedi portföy yönetim şirketi kapsamda.
BIST 100, 9 Eylül'deki 14.700 puanlık zirvesinden yüzde 10'dan fazla geriledi.

04 / TASFİYE SÜRECİ ADIM ADIM: YATIRIMCININ PARASI NASIL DÖNECEK

Tasfiye süreci adım adım: Yatırımcının parası nasıl dönecek

Sermaye Piyasası Kurulu, tasfiye edilecek fonların usul ve esaslarını belirledi ve ödemeler için iki büyük bankayı görevlendirdi. Tera Portföy'ün kurucusu olduğu fonlar için Türkiye İş Bankası, diğer altı şirketin fonları için Ziraat Bankası tasfiye işlemlerini yürütecek. Kurul Karar Organı'nın 20 Eylül tarihli kararıyla tasfiye usulündeki üç aylık süre altı aya çıkarıldı. SPK, değişikliğin portföy yapıları ile piyasa koşulları gözetilerek satışların mümkün olduğunca uygun şartlarda yapılmasına imkân sağlamak amacıyla yapıldığını ve tasfiyenin koşullara bağlı olarak daha erken tamamlanabileceğini açıkladı.

İşleyiş şu şekilde tarif ediliyor: İki iş günü içinde yatırımcı hesaplarında mutabakat sağlanacak. Fon portföyündeki varlıklar, yatırımcı menfaati, piyasa derinliği ve likidite koşulları gözetilerek nakde çevrilecek; elde edilen tutar katılma payı oranında yatırımcılara dağıtılacak. Nakit, dağıtım öncesinde para piyasası araçlarında değerlendirilecek ve yatırımcıların saklama hesaplarına aktarılacak. 17 Eylül itibarıyla bu fonlarda TEFAS üzerinden ya da platform dışı dağıtım kanallarından yeni alım veya satım talimatı verilemiyor. Tasfiye boyunca fon yönetim ücretleri işlemeye devam ediyor; diğer giderler izahname hükümlerine tabi.

Küçük tasarruf sahibi açısından burada iki nokta öne çıkıyor. Birincisi, paranın dönüş tutarı önceden sabit değil; varlıkların hangi fiyattan nakde çevrilebileceğine bağlı. İkincisi, süreç takvime bağlanmış durumda ve resmî muhatap belli: görevlendirilen banka ve SPK. Söylentiye değil, bu iki kurumdan gelen yazılı bilgiye itibar etmek gerekiyor.

Görevli bankalar: Türkiye İş Bankası (Tera Portföy fonları), Ziraat Bankası (diğer altı şirketin fonları).
Süre: SPK'nın 20 Eylül kararıyla en fazla altı ay; koşullar elverirse süreç daha erken tamamlanabilir.
Dağıtım: Varlıklar nakde çevrilir, katılma payı oranında saklama hesaplarına aktarılır.

05 / YAPISAL MESELE: SIĞ HİSSELERDE YOĞUNLAŞMA VE FON REHBERİ

Yapısal mesele: Sığ hisselerde yoğunlaşma ve fon rehberi

Bu dalgalanmayı tek bir haftanın hikâyesi olarak okumak eksik olur. Sermaye Piyasası Kurulu, dalgalanmadan haftalar önce, 28 Ağustos 2026'da Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber'i güncellediğini duyurmuştu. Basına yansıyan değerlendirmelerde sorunun kaynağı olarak, işlem hacmi sığ hisselerde yoğunlaşan fon portföyleri ve bu pozisyonların geri dönüş taleplerini karşılamakta zorlanması gösteriliyor. Bu tespit, kurumsal açıklamalarda kullanılan kredi ve likidite sorunu ifadesiyle uyumlu.

Burada olgu ile yorumu ayıralım. Olgu: Belirli fonlarda geri dönüş talepleri karşılanamadı, düzenleyici tasfiye kararı aldı ve likidite tedbirleri devreye girdi. Yorum: Düzenleme çerçevesinin, yoğunlaşma riskini daha erken sınırlandırması hâlinde hasar daha küçük olabilirdi. Bu yorumun doğruluğu, tasfiye sonuçları ve rehberin nihai hükümleri görüldüğünde netleşecek.

06 / YOL HARİTASI VE ÖNERİLER: GÜVENİN KALICI HÂLE GELMESİ İÇİN

Yol haritası ve öneriler: Güvenin kalıcı hâle gelmesi için

Kurumların ilk tepkisi hızlı ve eş güdümlü oldu; asıl sınav altı aya kadar uzayabilecek tasfiye döneminde verilecek. ODAK Analiz Masası'nın kaynaklara dayalı önerileri şu başlıklarda toplanıyor. Birincisi, şeffaflık: Tasfiye sürecinde hangi varlığın hangi tarihte ve hangi fiyat aralığında nakde çevrildiğinin düzenli aralıklarla yatırımcıya raporlanması, söylentinin önünü keser. İkincisi, yoğunlaşma sınırı: Fon rehberinde tek hisse ve sığ hisse gruplarına ilişkin sınırların açık, ölçülebilir ve kademeli bir takvimle uygulanması gerekir. Üçüncüsü, ücret adaleti: Tasfiye sürecinde yönetim ücretinin işlemeye devam etmesi hukuken mümkün olsa da, kamuoyu vicdanı açısından tartışmalı; bu konuda bir istisna düzenlemesi değerlendirilebilir.

Dördüncüsü, finansal okuryazarlık: Yüksek getiri ilanıyla fon seçen tasarruf sahibine, fonun içindeki hisselerin işlem hacmini ve yoğunlaşma oranını gösteren sade bir etiketin TEFAS ekranında sunulması, karar kalitesini artırır. Beşincisi, bulaşmayı önleme: TCMB ve BDDK'nın geçici tedbirlerinin 31 Aralık'ta sona ereceği ilan edildi; çıkış takviminin önceden ve kademeli olarak açıklanması, yılbaşında yeni bir belirsizlik dalgasını engeller.

Tasfiye ilerleme raporlarının düzenli ve anlaşılır biçimde yayımlanması.
Fon rehberinde yoğunlaşma sınırlarının ölçülebilir takvimle uygulanması.
TEFAS ekranında likidite ve yoğunlaşma göstergesi içeren sade bir etiket.
Geçici tedbirlerden çıkışın kademeli ve önceden ilan edilmiş bir takvimle yapılması.

07 / SONUÇ: DENGELİ BİR TABLO, AMA BİTMEMİŞ BİR HESAP

Sonuç: Dengeli bir tablo, ama bitmemiş bir hesap

Elimizdeki veriler, sorunun 2 bin 38 fon içinde 131 fonla sınırlı tutulduğunu, üç kurumun aynı gün harekete geçtiğini ve tasfiyenin takvime bağlandığını gösteriyor. Bu, kurumsal refleksin çalıştığına dair somut bir kayıt. Öte yandan 500 bini aşkın tasarruf sahibi için hesap henüz kapanmadı: Paranın ne ölçüde geri döneceği, varlıkların nakde çevrilme fiyatına bağlı ve bu süreç yeni kararla altı aya kadar uzayabilecek. ODAK, tasfiye raporları ve rehberin nihai metni yayımlandıkça bu dosyayı güncelleyecek.

08 / KAYNAKLAR VE ARAŞTIRMALAR